Erasto Mpemba (1950-2023) estis tanzania ĉasgardisto, kiu dum sia infaneco malkovris interesan fizikan fenomenon. En 1963, por perlabori iom da poŝmono li preparis glaciaĵon en sia mezlernejo, sed por ŝpari tempon li rekte metis la varman preparaĵon en la frostujon, sen atendi ke ĝi unue malvarmiĝu. Li konstatis, ke glaso da varma preparaĵo frostiĝis pli rapide ol glaso da malvarma preparaĵo, observaĵo ŝajne absurda. Kelkajn jarojn poste li havis la okazon demandi la kialon al la brita fizikisto Denis Osborne, kiu gastlekciis en lia lernejo. Tiu ĉi miris pri la demando, sed poste sukcesis reprodukti la fenomenon, kiu nun estas tutmonde konata kiel la Mpemba-efiko. En 1969 ili kune verkis publikaĵon pri la fenomeno por la scienca revuo Physics Education.

Dum la postaj jaroj estis proponitaj multaj malsamaj kaj kelkfoje kontraŭdiraj teoriaj klarigoj de la Mpemba-efiko. Oni ankaŭ malkovris analogan fenomenon en relative simplaj modeloj de fizikaj sistemoj ekster ekvilibro. Plej lastatempe estis malkovrita kvantuma varianto de la Mpemba-efiko. En 2023, la jaro de la forpaso de Erasto Mpemba, estis publikigita en la prestiĝa revuo Physical Review Letters, studo pri la kvantuma Mpemba-efiko, kiu supozeble povus utile por konstrui pli rapidan kvantuman komputilon.

En mia prelego mi omaĝos al Mpemba, prezentante kaj la klasikan kaj kvantuman variantojn de la nun fama efiko, kiu portas lian nomon.