94. Światowy Kongres Esperanto, który trwał od 25 lipca do 1 sierpnia 2009 i w którym udział wzięło prawie 2000 osób z 63 krajów, w roku 150. urodzin twórcy esperanta, Łazarza Ludwika Zamenhofa, a jednocześnie w ogłoszonym przez Organizację Narodów Zjednoczonych Międzynarodowym Roku Pojednania,

po przedyskutowaniu tematu kongresowego “Tworzyć pokojowy most pomiędzy narodami: Zamenhof dziś” i po przestudiowaniu ze szczególną uwagą życia i twórczości Zamenhofa, zwróciwszy uwagę na fakt, że miasto Białystok i jego region coraz bardziej zauważa wyjątkowo ważną rolę, jaką odgrywał i nadal odgrywa Zamenhof jako znana na świecie osobistość dla moralnego rozwoju ludzkości,

ze świadomością, że ta rozpoznawalność urzeczywistnia się między innymi poprzez otwarcie Centrum im. Ludwika Zamenhofa przez władze miasta oraz propozycję nadania Uniwersytetowi w Białymstoku imienia Ludwika Zamenhofa,

pamięcając, że z okazji setnej rocznicy urodzin Łazarza Ludwika Zamenhofa UNESCO uznało go za jedną z najważniejszych osobistości na świecie oraz że przez lata podobnie wielokrotnie uznawano zasługi Zamenhofa jako wybitnego, światowego myśliciela,

gratulując Organizacji Narodów Zjednoczonych za jej inicjatywę na rzecz idei pojednania, tak istotnej na świecie podzielonym niezgodą i uprzedzeniami oraz brakiem tolerancji,

stwierdza, że

1. Poprzez język międzynarodowy esperanto Zamenhof stworzył unikalnie skuteczne narzędzie komunikacji międzynarodowej na neutralnej płaszczyźnie, bez wyższości jednego narodu nad innym oraz bez wyższości jednego języka etnicznego nad innym, oraz że przez ponad 120 lat używania esperanto udowodniło swoją użyteczność jako języka międzynarodowego, który zastosować można i stosuje się do wszystkich potrzeb komunikacji.
2. Mimo to Zamenhof zrozumiał jednocześnie, że język jest własnością ogółu, i powierzył rozwój swojego języka wspólnocie jego użytkowników, tak że esperanto i jego kultura stały się w swojej istocie tworem wspólnym, który ewoluował w duchu demokracji językowej.
3. Robiąc to Zamenhof przyjął również, że zastosowanie języka neutralnego w kontaktach międzynarodowych by pomogło zachować języki miejscowe i regionalne oraz kulturę i tożsamość tych wspólnot.
4. Zamenhof wniósł również, poprzez swoje dzieła i działanie, znaczący wkład w starania dotyczące zniesienia nienawiści pomiędzy członkami różnych religii, zniesienia uprzedzeń rasowych oraz odrzucenia wojny jako sposobu rozwiązywania sporów – co jest tak samo ważne w dzisiejszych czasach jak w czasach Zamenhofa.
5. Zamenhof z kolei w pełni zasługuje na większą uwagę nie tylko jako twórca języka, ale również nako osoba, która dążyła do rzeczywistego braterstwa ludzi na podstawie pełnego i wzajemnego zrozumienia.
6. Braterstwo to zapanować może tylko wtedy, gdy ludzie zrozumieją się wraz ze wzajemnym wobec siebie szacunkiem – jest to proces, w którym esperanto może odgrywać i odgrywa już unikalną rolę.
7. Wzajemne zrozumienie jest zasadniczym krokiem do głębokiego i nieprzerwanego pojednania, które jest celem i ideą Międzynarodowego Roku Pojednania.
8. Pojednanie możliwe jest jedynie wtedy, gdy różnice językowe nie tworzą barier na drodze równego dialogu.
9. W tym sensie esperanto jest unikalnie użyteczne jako podstawa dla nieprzerwanego pojednania, zaś Światowy Związek Esperantystów, także poprzez zwracanie uwagi na przestrzeganie praw człowieka, może odgrywać znaczącą rolę w wypełnianiu celów Międzynarodowego Roku Pojednania.