Het 94ste Wereld-Esperantocongres is gehouden te Bialystok, Polen, van 25 juli tot 1 augustus 2009, met bijna 2000 deelnemers uit 63 landen, om het 150-jarig jubileum van de geboorte van de grondlegger van de Internationale Taal Esperanto te vieren en tegelijkertijd het Internatonale Jaar van Verzoening, uitgeroepen door de Verenigde Naties. Het hoofdthema van het Congres luidde: Hoe slaan wij een brug naar vrede tussen de volken: Zamenhof in onze tijd. Daarbij is bijzondere aandacht geschonken aan leven en werken van Zamenhof.

Het Congres neemt nota van de groeiende erkenning van stad en regio Bialystok voor de uitzonderlijk belangrijke rol die Zamenhof heeft gespeeeld en nog steeds speelt als persoon van wereldformaat in de morele ontwikkeling van ons mensen;

geeft zich rekenschap van het feit dat die erkenning concrete vorm heeft gekregen in de opening van een Zamenhof-Centrum door de stedelijke overheid en het voorstel de Universiteit van Bjalystok te vernoemen naar Zamenhof, wijst ook op de erkenning van Ludwik Zamenhof door de UNESCO ter gelegenheid van de 100ste geboortedag van Ludwik Zamenhof als een van de vooraanstaande persoonlijkheden van de mensheid en de vele dergelijke waarderingen in de loop der jaren uitgesproken voor de verdiensten van Zamenhof als een van de grote denkers van de mensheid en feliciteert de Verenigde Naties met hun initiatieven inzake de idee van Verzoening, van wezenlijk belang in een wereld gespleten door onenigheid uit vooroordelen en gebrek aan verdraagzaamheid.

Zodoende stelt het Congres nu vast:

Met de Internationale Taal Esperanto heeft Zamenhof een bij uitstek doeltreffend middel geschapen voor internationale communicatie op grond van neutraliteit zonder een volk boven andere te bevoordelen of een nationale taal te begunstigen boven andere; het Esperanto heeft zich in ruim 120 jaar bewezen als doeltreffende internationale taal, volkomen geschikt voor alle behoeften tot communicatie.

Tegelijkertijd heeft Zamenhof echter begrepen dat een taal een gemeenschapsbezit is en heeft hij de ontwikkeling van zijn taal toevertrouwd aan de gezamenlijke gebruikers ervan, zodat Esperanto en de eraan eigen cultuur een in essentie collectieve creatie is geworden dat zich ontwikkelt in een geest van taaldemocratie. Hierbij heeft Zamenhof ook ingezien dat het gebruik van een neutrale taal in internationale betrekkingen plaatselijke en regionale talen en culturen zou helpen beschermen, evenals de identiteit van de betrokken samenlevingen.

Zamenhof heeft tevens in woord en daad een beduidende bijdrage geleverd aan de pogingen om de vijandschap tussen aanhangers van verschillende godsdiensten te elimineren, racistische vooroordelen te ontzenuwen en oorlog als middel om geschillen op te lossen af te wijzen -- waarden die in onze tijd even zwaar wegen als in die van Zamenhof.

Hieruit volgt dat Zamenhof ten volle verdient meer aandacht te krijgen niet alleen als grondlegger van een taal, maar vooral als persoon die streefde naar oprechte saamhorigheid onder alle mensen op grond van wederzijds begrip.

Die solidariteit kan pas ontstaan wanneer de mensen een verstandhouding hebben in wederzijds respect, een proces waarin Esperanto een unieke rol kan spelen, en dit in feite nu reeds doet.

Verstandhouding is een wezenlijke stap op weg naar die diepgaande en duurzame overeenstemming die het ideaal vormt van het Internationale Jaar van Verzoening.

Verzoening is alleen mogelijk onder die omstandigheden waarin taalverschillen geen sta-in-de-weg vormen voor een dialoog op voet van gelijkheid.

In die zin is Esperanto bij uitstek geschikt als grondslag voor duurzame overeenstemming en kan de Wereld-Esperantovereniging, met haar aandacht ook voor morele waarden en eerbied voor Mensenrechten, een belangrijke rol spelen voor de verwezenlijking van de doeleinden van het Internationale Jaar van Verzoening.